Beste HLN,
op 19 augustus verscheen in jullie krant een artikel dat stelde dat 3.4 miljoen Belgen zorg opnemen voor een (klein)kind of familielid. Dat is niet niks! In dat artikel lijstte een expert op welke ‘voordelige’ verlofstelsels er bestonden. Hoewel het artikel op zich nuttige info bevatte, met informatie over moederschapsrust, geboorteverlof, ouderschapsverlof, tijdskrediet, enzovoort, was het onvolledig (het zei bijvoorbeeld helemaal niks over het mantelzorgstatuut, of verlof voor medische bijstand) en stootte de conclusie ons toch tegen de borst. Die klonk: “Er zijn dus heel wat mogelijkheden om voor je kinderen of andere familieleden te zorgen zonder meteen zonder inkomen te vallen of je pensioenrechten op het spel te zetten. Je kunt verschillende verlofstelsels ook na elkaar opnemen: is de ene pot opgebruikt, dan kun je onder voorwaarden een andere aanspreken.”
Het artikel minimaliseert hoe de huidige regering kijkt naar zorgtaken. Deze taken zijn cruciaal, niet enkel voor de maatschappij, maar ook voor de economie. Ze worden echter geheel niet naar waarde geschat. Er zijn inderdaad, en gelukkig, verschillende stelsels die wat soelaas kunnen bieden als er tijdelijk een ziek kind of familielid in het gezin is. Maar die stelsels schieten tekort wanneer het aankomt op langdurige zorg. Een beetje cynisch om te lezen dat je pensioenrechten niet aangetast worden, enkele maanden nadat in verschillende kranten getuigenissen verschenen van (voornamelijk) vrouwen die deeltijds (moesten) werken om de zorg voor hun kinderen op te nemen, en onmiddellijk zouden inboeten op pensioen omdat aan dat werk geen monetaire waarde wordt gehecht.
Het is niet voor niks dat niet alleen kinderen, maar ook veel ouders bloednerveus zijn voor 1 september en een nieuw schooljaar. Hoe kan een economie blijven draaien wanneer het schoolsysteem in zijn geheel niet aangepast is aan de werkvereisten van de ouders, of eerder, omgekeerd? Hoeveel oma’s en opa’s staan niet aan de schoolpoort in de namiddag omdat de ouders er gewoon op geen enkele manier raken? Wat met zij die niet het geluk hebben om op dat netwerk beroep te kunnen doen?
Tel daarbij de zorg en afspraken die komen bij het zorgen voor een kind met extra zorgnoden. Gebroken nachten ver voorbij de baby-fase, therapieën inplannen die enkel tijdens de kantooruren kunnen: afspraken met logopedisten, kinesisten, ergotherapeuten, psychologen, artsen, specialisten, diëtisten… Afspraken met de school rond aanpassingen. Zoeken naar een aangepaste school, die soms 50km verderop ligt, en hopen op een plekje. En dat vaak levenslang, niet voor een paar weken.
We bevroegen enkele zorgouders over wat zij vonden van de conclusie in dit artikel, en dit kwam het meest terug: geen van deze stelsels houdt rekening met levenslange zorg, dag en nacht. Deze stelsels houden geen rekening met kinderen die jarenlang geen volledige schoolweek aankunnen, geen van deze stelsels biedt stabiliteit, zekerheid. En het is zeker niet zo makkelijk als het artikel doet lijken, dat je zomaar van het ene potje naar het ander kan gaan. Enkele alleenstaande zorgouders waren transparant over hun inkomen, en dat lag rond de 900 à 1000 euro per maand. ‘Zonder’ inkomen vallen is 1 ding, maar het met minder dan de helft van een regulier inkomen moeten doen is ook geen wenselijk scenario.
De Verenigde Staten zijn verre van een voorbeeld als het op zorg aankomt, maar daar heb je in bepaalde staten een statuut van ‘parent-caregiver’. Hierbij worden ouders die verpleegkundige taken verrichten voor hun kind betaald voor die zorg. Het systeem is daar ook gebroken, maar de essentie blijft: wanneer ouders kinderen thuis verzorgen in plaats van in een zorginstelling, en waarbij het gaat om zorgtaken die ver voorbij regulier ouderschap gaan, verrichten zij arbeid met monetaire waarde.
Ouder zijn is zwaar. Mantelzorger zijn is zwaar. Zorgouder zijn is zwaar. Dit is geen ‘wij’ tegen ‘zij’ verhaal, geen verhaal om medelijden op te wekken, maar een oproep om zorgtaken eindelijk naar waarde te schatten. Zonder zorgers zakt de maatschappij én de kostbare economie in elkaar. Dus heel fijn dat je zorgstelstels onder de aandacht brengt die wat soelaas kunnen bieden, maar de kritische noot dat deze stelsels voor heel wat mensen in onze maatschappij grandioos tekortschieten, mag ook gehoord worden. Een eerste stap zou alvast zijn dat de overheid alle relevante informatie helder en gecentraliseerd overbrengt. Nu moet je zelf heel wat uitpluizen. Een overzicht moet volledig en duidelijk zijn. Wat heb je aan stelsels die bedoeld zijn om te helpen als mensen niet weten dat ze bestaan en hoe ze ingezet moeten worden? Verder moet ook de impact op het pensioen duidelijk zijn, en van het overstappen van de openbare sector naar de privésector, of omgekeerd. Verder is het tenslotte eindelijk nodig dat ook gedacht wordt aan zij die niet tijdelijk zorgen, maar levenslang. Al deze stelsels bieden wat soelaas, maar vallen ver onder een leefbaar inkomen.
Zin om mee te denken over/werken aan een oplossing? Sluit je aan bij De Ouders vzw, wij zijn er voor en door zorgouders.
P.S. We stuurden deze open brief ook rechtstreeks naar de redactie van HLN. Tot op vandaag ontvingen we, helaas, geen reactie.
———
Valerie Demedts - Algemeen coördinator De Ouders vzw